Git ichidan: obyektlar bazasi va indeks fayli

Commit ichida aslida nima turadi? Bu bo‘lim Git'ning ikki asosiy qismini ochib beradi: obyektlar bazasi va indeks fayli. Buyruqlarni o‘zingiz takrorlab, commitni qo‘l bilan ochib ko‘rishingiz mumkin. Shundan keyin git add nega kerakligi o‘z-o‘zidan tushunarli bo‘ladi.

Nomi#

gittutorial-2 — Git bilan tanishtiruvchi qo‘llanmaning ikkinchi qismi.

Qisqacha ishlatilishi#

git *

Tavsif#

Ushbu qo‘llanmani o‘qishdan oldin gittutorial(7) bilan ishlab chiqishingiz kerak.

Bu qo‘llanmaning maqsadi Git arxitekturasining ikkita asosiy qismini — obyektlar ma’lumotlar bazasi va indeks faylini — tanishtirish hamda Git hujjatlarining qolgan qismini tushunish uchun zarur bilimlarni berishdir.

Git obyektlar ma’lumotlar bazasi#

Yangi loyiha boshlaymiz va kichik tarix yaratamiz:

mkdir test-project
cd test-project
git init
Initialized empty Git repository in .git/
echo 'hello world' > file.txt
git add .
git commit -a -m "initial commit"
[master (root-commit) 54196cc] initial commit
 1 file changed, 1 insertion(+)
 create mode 100644 file.txt
echo 'hello world!' >file.txt
git commit -a -m "add emphasis"
[master c4d59f3] add emphasis
 1 file changed, 1 insertion(+), 1 deletion(-)

Git commit javobida chiqargan 7 ta o‘n oltilik raqam nimani anglatadi?

Birinchi qismda commitlarning shunday nomlari borligini ko‘rdik. Git tarixidagi har bir obyekt 40 belgili o‘n oltilik nom ostida saqlanadi. Bu nom obyekt tarkibining SHA-1 xeshidir. Bu, boshqa narsalar qatori, Git bir xil ma’lumotni ikki marta saqlamasligini (bir xil ma’lumot bir xil SHA-1 nomini oladi) va Git obyekti tarkibi hech qachon o‘zgarmasligini (aks holda nomi ham o‘zgaradi) ta’minlaydi. Bu yerdagi 7 belgili satrlar 40 belgili nomlarning qisqartmasidir. Qisqartma yagona ma’noli bo‘lsa, to‘liq nom ishlatiladigan barcha joyda undan foydalanish mumkin.

Siz yaratgan commit xeshi namunadagidan farq qilishi tabiiy: commit obyekti yaratilgan vaqtni va commit qilgan shaxs nomini ham saqlaydi.

Muayyan obyekt haqida Git’dan cat-file orqali so‘rash mumkin. Namunadagi 40 belgini ko‘chirmang — o‘zingiz hosil qilgan qiymatdan foydalaning. Barcha 40 belgini yozmaslik uchun uni yetarlicha qisqartirish mumkin:

git cat-file -t 54196cc2
commit
git cat-file commit 54196cc2
tree 92b8b694ffb1675e5975148e1121810081dbdffe
author J. Bruce Fields <bfields@puzzle.fieldses.org> 1143414668 -0500
committer J. Bruce Fields <bfields@puzzle.fieldses.org> 1143414668 -0500

initial commit

Tree bir yoki bir nechta blob obyektiga murojaat qilishi mumkin; har bir blob bitta faylga mos keladi. Tree boshqa tree obyektlariga ham murojaat qilib, kataloglar iyerarxiyasini yaratadi. Istalgan tree tarkibini ls-tree bilan ko‘rish mumkin:

git ls-tree 92b8b694
100644 blob 3b18e512dba79e4c8300dd08aeb37f8e728b8dad    file.txt

Bu tree ichida bitta fayl bor. SHA-1 xeshi shu fayl ma’lumotiga ishora qiladi:

git cat-file -t 3b18e512
blob
git cat-file blob 3b18e512
hello world

Blob — shunchaki fayl ma’lumoti. Bu eski tarkibdir: dastlabki commit murojaat qilgan tree o‘sha vaqtdagi katalog holatining suratini saqlaydi.

Barcha obyektlar Git katalogida SHA-1 nomlari ostida saqlanadi:

find .git/objects/
.git/objects/
.git/objects/pack
.git/objects/info
.git/objects/3b
.git/objects/3b/18e512dba79e4c8300dd08aeb37f8e728b8dad
.git/objects/92
.git/objects/92/b8b694ffb1675e5975148e1121810081dbdffe
.git/objects/54
.git/objects/54/196cc2703dc165cbd373a65a4dcf22d50ae7f7
.git/objects/a0
.git/objects/a0/423896973644771497bdc03eb99d5281615b51
.git/objects/d0
.git/objects/d0/492b368b66bdabf2ac1fd8c92b39d3db916e59
.git/objects/c4
.git/objects/c4/d59f390b9cfd4318117afde11d601c1085f241

Bu fayllar siqilgan ma’lumotdan hamda uning uzunligi va turini bildiruvchi sarlavhadan iborat. Tur blob, tree, commit yoki tag bo‘ladi.

Eng oson topiladigan commit — HEAD. Uni .git/HEAD orqali aniqlaymiz:

cat .git/HEAD
ref: refs/heads/master

Bu qaysi branchda ekanimizni ko‘rsatadi va .git ichidagi fayl nomini beradi. O‘sha fayl commit obyektining SHA-1 nomini saqlaydi:

cat .git/refs/heads/master
c4d59f390b9cfd4318117afde11d601c1085f241
git cat-file -t c4d59f39
commit
git cat-file commit c4d59f39
tree d0492b368b66bdabf2ac1fd8c92b39d3db916e59
parent 54196cc2703dc165cbd373a65a4dcf22d50ae7f7
author J. Bruce Fields <bfields@puzzle.fieldses.org> 1143418702 -0500
committer J. Bruce Fields <bfields@puzzle.fieldses.org> 1143418702 -0500

add emphasis

Bu yerdagi tree yangi katalog holatiga murojaat qiladi:

git ls-tree d0492b36
100644 blob a0423896973644771497bdc03eb99d5281615b51    file.txt
git cat-file blob a0423896
hello world!

parent esa oldingi commitga murojaat qiladi:

git cat-file commit 54196cc2
tree 92b8b694ffb1675e5975148e1121810081dbdffe
author J. Bruce Fields <bfields@puzzle.fieldses.org> 1143414668 -0500
committer J. Bruce Fields <bfields@puzzle.fieldses.org> 1143414668 -0500

initial commit

Tree — avval ko‘rganimiz. Bu commit noodatiy, chunki uning parent’i yo‘q.

Ko‘p commitlarda bitta parent bo‘ladi, lekin bir nechta parent ham keng tarqalgan. Bunday commit merge’ni ifodalaydi; parent murojaatlari birlashtirilgan branchlarning uchlariga ishora qiladi.

Blob, tree va commitdan tashqari qolgan yagona obyekt turi — tag. U bu yerda ko‘rib chiqilmaydi; git-tag(1) ga qarang.

Git loyiha tarixini obyektlar bazasida quyidagicha ifodalaydi:

• Commit obyektlari tarixning muayyan nuqtasidagi katalog daraxti suratini ifodalovchi tree obyektlariga va commitlar loyiha tarixida qanday bog‘langanini ko‘rsatuvchi parent commitlarga murojaat qiladi.

• Tree obyektlari bitta katalog holatini ifodalaydi: fayl ma’lumotini saqlovchi bloblarni va quyi katalog ma’lumotini saqlovchi tree obyektlarini nomlar bilan bog‘laydi.

• Blob obyektlari hech qanday qo‘shimcha tuzilmasiz fayl ma’lumotini saqlaydi.

• Har bir branch uchidagi commitga murojaatlar .git/refs/heads/ ostidagi fayllarda saqlanadi.

• Joriy branch nomi .git/HEAD da saqlanadi.

Ko‘p buyruqlar argument sifatida tree qabul qiladi. Tree’ga uning SHA-1 nomi, shu tree’ga murojaat qiluvchi commit nomi yoki uchi shu tree’ga murojaat qiluvchi branch nomi orqali murojaat qilish mumkin. Bunday buyruqlarning aksariyati shu nomlarning istalganini qabul qiladi.

Buyruq sintaksislarida bunday argument ba’zan tree-ish deb ataladi.

Indeks fayli#

Commit yaratishda ishlatgan asosiy vositamiz git commit -a bo‘lib, u ishchi daraxtdagi barcha o‘zgarishlarni commitga kiritadi. Faqat ayrim fayllar yoki fayllardagi ayrim o‘zgarishlarni commit qilmoqchi bo‘lsak-chi?

Commit ichki tomondan qanday yaratilishini ko‘rsak, moslashuvchanroq usullar borligini bilamiz.

Test loyihamizdagi file.txt ni yana o‘zgartiramiz:

echo "hello world, again" >>file.txt

Bu safar darhol commit qilish o‘rniga oraliq qadam bajaramiz va jarayonni kuzatish uchun farqlarni so‘raymiz:

git diff
--- a/file.txt
+++ b/file.txt
@@ -1 +1,2 @@
 hello world!
+hello world, again
git add file.txt
git diff

Oxirgi diff bo‘sh, ammo yangi commit yaratilmagan va HEAD hali yangi satrni saqlamaydi:

git diff HEAD
diff --git a/file.txt b/file.txt
index a042389..513feba 100644
--- a/file.txt
+++ b/file.txt
@@ -1 +1,2 @@
 hello world!
+hello world, again

Demak, oddiy git diff HEAD bilan emas, indeks fayli bilan solishtiradi. Indeks .git/index da ikkilik formatda saqlanadi; tarkibini ls-files bilan ko‘ramiz:

git ls-files --stage
100644 513feba2e53ebbd2532419ded848ba19de88ba00 0       file.txt
git cat-file -t 513feba2
blob
git cat-file blob 513feba2
hello world!
hello world, again

git add yangi blobni saqladi va unga murojaatni indeksga qo‘ydi. Faylni yana o‘zgartirsak, yangi o‘zgarish git diff da ko‘rinadi:

echo 'again?' >>file.txt
git diff
index 513feba..ba3da7b 100644
--- a/file.txt
+++ b/file.txt
@@ -1,2 +1,3 @@
 hello world!
 hello world, again
+again?

Kerakli argumentlar bilan git diff ishchi katalog va oxirgi commit orasidagi yoki indeks va oxirgi commit orasidagi farqni ko‘rsatadi:

git diff HEAD
diff --git a/file.txt b/file.txt
index a042389..ba3da7b 100644
--- a/file.txt
+++ b/file.txt
@@ -1 +1,3 @@
 hello world!
+hello world, again
+again?
git diff --cached
diff --git a/file.txt b/file.txt
index a042389..513feba 100644
--- a/file.txt
+++ b/file.txt
@@ -1 +1,2 @@
 hello world!
+hello world, again

Istalgan payt git commit ni -a siz bajarish mumkin. Yaratilgan commit ishchi daraxtdagi qo‘shimcha o‘zgarishni emas, faqat indeksdagi o‘zgarishlarni saqlaganini tekshiramiz:

git commit -m "repeat"
git diff HEAD
diff --git a/file.txt b/file.txt
index 513feba..ba3da7b 100644
--- a/file.txt
+++ b/file.txt
@@ -1,2 +1,3 @@
 hello world!
 hello world, again
+again?

Standart holatda git commit commitni ishchi daraxtdan emas, indeksdan yaratadi. -a parametri avval indeksni ishchi daraxtdagi barcha kuzatilayotgan o‘zgarishlar bilan yangilashni aytadi.

git add indeksga qanday ta’sir qilishini yana ko‘ramiz:

echo "goodbye, world" >closing.txt
git add closing.txt
git ls-files --stage
100644 8b9743b20d4b15be3955fc8d5cd2b09cd2336138 0       closing.txt
100644 513feba2e53ebbd2532419ded848ba19de88ba00 0       file.txt

git add indeksga bitta yozuv qo‘shdi. Yangi yozuv faylning joriy tarkibiga murojaat qiladi:

git cat-file blob 8b9743b2
goodbye, world

status vaziyatning tezkor xulosasini beradi:

git status
On branch master
Changes to be committed:
  (use "git restore --staged <file>..." to unstage)

        new file:   closing.txt

Changes not staged for commit:
  (use "git add <file>..." to update what will be committed)
  (use "git restore <file>..." to discard changes in working directory)

        modified:   file.txt

closing.txt ning joriy holati indeksda keshlanganligi uchun u Changes to be committed ostida turadi. file.txt ning ishchi katalogdagi o‘zgarishlari indeksda aks etmagani uchun u commitga tayyorlanmagan o‘zgarish sifatida belgilanadi. Hozir git commit bajarilsa, closing.txt yangi tarkibi bilan qo‘shiladi, ammo file.txt o‘zgarmaydi.

Oddiy git diff file.txt o‘zgarishlarini ko‘rsatadi, ammo closing.txt qo‘shilganini ko‘rsatmaydi, chunki closing.txt ning indeksdagi versiyasi ishchi katalogdagi versiyasi bilan bir xil.

Indeks yangi commitlar uchun staging maydoni bo‘lishdan tashqari, branch checkout qilinganda obyektlar bazasidan to‘ldiriladi va merge jarayonidagi daraxtlarni saqlashda ishlatiladi. Batafsil ma’lumot uchun gitcore-tutorial(7) va tegishli man sahifalariga qarang.

Keyin nima?#

Endi istalgan Git buyrug‘ining man sahifasini o‘qish uchun zarur asosiy bilimlarga egasiz. Boshlash uchun giteveryday(7) da tilga olingan buyruqlar yaxshi tanlov. Notanish atamalarni gitglossary(7) dan topishingiz mumkin.

The Git User’s Manual Git haqida yanada kengroq kirish beradi.

gitcvs-migration(7) CVS repozitoriysini Git’ga import qilishni va Git’dan CVS’ga o‘xshash usulda foydalanishni tushuntiradi.

Git’dan foydalanishning qiziqarli misollari uchun howtos ga qarang.

Git dasturchilari uchun gitcore-tutorial(7) yangi commit yaratish kabi jarayonlarda qatnashuvchi quyi darajadagi Git mexanizmlarini batafsil tushuntiradi.

Shuningdek qarang#

gittutorial(7), gitcvs-migration(7), gitcore-tutorial(7), gitglossary(7), git-help(1), giteveryday(7), The Git User’s Manual.

Git to‘plami#

git(1) buyruqlar to‘plamining bir qismi.

Izoh#

1. Git User’s Manual: git-htmldocs/user-manual.html
2. howtos: git-htmldocs/howto-index.html